Historia i rola instytucji
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego została utworzona w 2002 roku w wyniku reformy służb specjalnych, przejmując kompetencje Urzędu Ochrony Państwa (UOP) w zakresie ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego. Jej zadania obejmują ochronę ustroju konstytucyjnego RP, przeciwdziałanie terroryzmowi, szpiegostwu, sabotażowi, działalności zorganizowanych grup przestępczych oraz ochronę informacji niejawnych. ABW prowadzi działania zarówno w sferze operacyjnej, jak i analitycznej, a jej struktura umożliwia współpracę z innymi służbami krajowymi i międzynarodowymi.
Podstawa prawna stosowania wariografu
Kwestie związane z badaniami wariograficznymi w ABW reguluje art. 46 ustawy o ABW i AW. Zgodnie z przepisami, w toku postępowania kwalifikacyjnego kandydat może zostać poddany badaniu psychofizjologicznemu przy użyciu poligrafu w celu oceny przydatności do służby. Badania mogą być także stosowane wobec funkcjonariuszy w służbie w celu weryfikacji lojalności, rzetelności oraz zapobiegania sytuacjom zagrażającym bezpieczeństwu państwa.
Ważne jest, że każde badanie wymaga dobrowolnej zgody osoby badanej wyrażonej na piśmie. W praktyce odmowa rzadko jest akceptowana w procesach rekrutacyjnych na stanowiska z dostępem do informacji niejawnych najwyższej klauzuli.
Zakres zastosowania wariografu w ABW
-
Proces rekrutacji
Badania wariograficzne są stosowane na końcowym etapie procedury kwalifikacyjnej. Obejmują pytania dotyczące m.in. przestrzegania prawa, wcześniejszych kontaktów z obcymi służbami, powiązań organizacyjnych, nawyków i zachowań mogących stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa służby. Celem jest wyeliminowanie kandydatów, którzy mogliby być podatni na szantaż, korupcję lub werbunek przez obce wywiady. -
Okresowa weryfikacja funkcjonariuszy
Wariograf stosowany jest wobec pracowników posiadających dostęp do informacji o najwyższej klauzuli tajności. Ma to znaczenie zwłaszcza przy obsadzie stanowisk związanych z kontrwywiadem, ochroną infrastruktury krytycznej czy analizą operacyjną. -
Zastosowania operacyjne
W badaniach operacyjnych wariograf może służyć m.in. weryfikacji wiarygodności informatorów, ocenie lojalności osób współpracujących oraz jako narzędzie w procesach kontrwywiadowczych do ujawniania dezinformacji.
Sprzęt wykorzystywany przez ABW
ABW korzysta z cyfrowych wariografów najnowszej generacji, w tym modeli takich producentów jak Lafayette Instrument Company oraz Axciton Systems. Urządzenia te rejestrują wielokanałowo:
-
Pneumograf (kanały oddechowe) – pomiar objętości oddechu w klatce piersiowej i jamie brzusznej.
-
Kanał cardio / PPG – monitorowanie tętna, ciśnienia krwi i objętości pulsu.
-
EDA (Electrodermal Activity) – pomiar zmian przewodnictwa skóry jako wskaźnik reakcji emocjonalnych.
-
PAT (Pulse Arrival Time) – czas przybycia fali tętna od sygnału EKG do PPG, skorelowany z ciśnieniem krwi.
-
Czujniki ruchu (Seat Sensor) – wykrywanie prób manipulacji badaniem.
Oprogramowanie wariografów umożliwia zarówno analizę ręczną, jak i wspomaganie komputerowe (algorytmy scoringowe) dla zwiększenia obiektywności.
Metodologia badań w ABW
ABW stosuje międzynarodowo uznane techniki pytań, takie jak:
-
Comparison Question Test (CQT) – porównanie reakcji na pytania kontrolne i krytyczne.
-
Directed Lie Test (DLT) – świadome kłamstwa w pytaniach kontrolnych jako punkt odniesienia.
-
Guilty Knowledge Test (GKT) – test wiedzy o szczegółach zdarzenia, znanych tylko sprawcy i śledczym.
Każde badanie obejmuje:
-
Fazę wstępną – wywiad i omówienie pytań.
-
Fazę rejestracji – co najmniej trzy pełne serie pytań.
-
Fazę analizy – ocena reakcji przez egzaminatora oraz analiza komputerowa.
-
Opracowanie raportu – dokument wewnętrzny lub notatka operacyjna.
Przykłady praktycznego wykorzystania
-
Sprawa ochrony infrastruktury krytycznej – kandydat na stanowisko w departamencie zajmującym się cyberbezpieczeństwem przeszedł badanie wariograficzne, w którym ujawniono wcześniejsze kontakty z osobami powiązanymi z obcym wywiadem.
-
Weryfikacja informatora – podczas śledztwa kontrwywiadowczego wariograf wykazał niespójności w relacjach osoby podającej się za źródło.
-
Kontrola lojalności – badanie funkcjonariusza w związku z podejrzeniem o nieautoryzowany kontakt z mediami.
Znaczenie wariografu w ABW
Wariograf w ABW jest narzędziem wspierającym bezpieczeństwo państwa poprzez wczesne wykrywanie zagrożeń wewnętrznych, selekcję lojalnych i wiarygodnych pracowników oraz eliminowanie ryzyka infiltracji. Dzięki nowoczesnej technologii i rygorystycznej metodyce badań ABW utrzymuje wysokie standardy, porównywalne z najlepszymi praktykami służb specjalnych państw NATO.