Badanie wariografem Agencja Wywiadu (AW)

Historia i rola instytucji

Agencja Wywiadu została powołana w 2002 roku na mocy ustawy o ABW i AW, przejmując od Urzędu Ochrony Państwa kompetencje w zakresie prowadzenia wywiadu zagranicznego. Jej głównym zadaniem jest zdobywanie i analiza informacji z obszarów poza granicami Polski, istotnych dla bezpieczeństwa zewnętrznego, obronności, pozycji międzynarodowej oraz interesów gospodarczych Rzeczypospolitej Polskiej.

AW współpracuje z wywiadami sojuszniczymi państw NATO, Unii Europejskiej oraz innych krajów partnerskich. Działa zarówno jawnie — poprzez placówki dyplomatyczne, jak i niejawnie — prowadząc operacje wywiadowcze, w tym działania HUMINT (Human Intelligence), SIGINT (Signals Intelligence) i OSINT (Open Source Intelligence).

Podstawa prawna stosowania wariografu

Zasady stosowania wariografu w Agencji Wywiadu określa art. 46 ustawy o ABW i AW. Badanie psychofizjologiczne może być elementem postępowania kwalifikacyjnego kandydata do służby lub pracy w AW. Może być również przeprowadzane wobec już zatrudnionych funkcjonariuszy i pracowników, w szczególności na stanowiskach związanych z dostępem do informacji niejawnych najwyższej klauzuli.

Tak jak w ABW, badanie jest możliwe tylko po uzyskaniu dobrowolnej zgody osoby badanej. Wyniki mają charakter pomocniczy — nie są dowodem w postępowaniu sądowym, lecz stanowią istotny element oceny wiarygodności i lojalności.

Zakres zastosowania wariografu w AW

1. Selekcja kandydatów
   Kandydaci do AW przechodzą wieloetapowy proces rekrutacji, w tym testy psychologiczne, rozmowy kwalifikacyjne, sprawdzanie przeszłości oraz — w przypadku wielu stanowisk — badanie wariograficzne. W testach mogą pojawić się pytania o wcześniejsze kontakty z obcymi wywiadami, powiązania z organizacjami ekstremistycznymi, nieujawnione źródła dochodu czy uzależnienia.
2. Weryfikacja kadr
   Wariograf jest stosowany w cyklicznych kontrolach personelu, zwłaszcza wśród oficerów prowadzących źródła osobowe i pracowników zajmujących się analizą informacji o znaczeniu strategicznym. Weryfikacje mogą obejmować pytania o ujawnienie tajemnicy służbowej, nieautoryzowane kontakty oraz inne działania mogące narazić służbę na kompromitację.
3. Wsparcie operacji wywiadowczych
   W działaniach operacyjnych wariograf może służyć do oceny wiarygodności współpracowników, informatorów i agentów działających w terenie. Badania te pomagają zminimalizować ryzyko przekazywania fałszywych informacji lub podwójnej lojalności.

Sprzęt wykorzystywany przez AW

Agencja Wywiadu stosuje wysokiej klasy cyfrowe wariografy, w tym modele Lafayette LX7, Axciton oraz Stoelting CPS Pro. Urządzenia te rejestrują:

• Oddech (pneumo) – dwa kanały rejestrujące ruchy klatki piersiowej i przepony.
• Kanał cardio/PPG – pomiar tętna i zmian ciśnienia krwi.
• EDA (Electrodermal Activity) – zmiany przewodnictwa skóry.
• PAT (Pulse Arrival Time) – nowoczesny wskaźnik związany z ciśnieniem krwi i napięciem układu krążenia.
• Seat Sensor – czujnik mikrodrgań, pozwalający wykryć próby manipulacji badaniem.

Oprogramowanie umożliwia przeprowadzenie szczegółowej analizy reakcji, łącząc ocenę egzaminatora z algorytmami komputerowymi.

Metodologia badań w AW

AW stosuje zróżnicowane techniki pytań, dopasowane do specyfiki badania:

• Comparison Question Test (CQT) – najczęściej stosowany, polega na porównaniu reakcji na pytania istotne z pytaniami kontrolnymi.
• Directed Lie Test (DLT) – metoda, w której badany świadomie kłamie w pytaniach kontrolnych, co pozwala określić jego indywidualny wzorzec reakcji.
• Guilty Knowledge Test (GKT) – używany w przypadku sprawdzania, czy badany posiada wiedzę o szczegółach operacji lub zdarzenia, znanych tylko wybranym osobom.

Każde badanie obejmuje:

1. Fazę przygotowawczą – omówienie procedury, wywiad, ustalenie treści pytań.
2. Rejestrację – zwykle trzy lub więcej serii pytań.
3. Analizę – ocena zapisów przez egzaminatora oraz komputerowe scoringi.
4. Raport – przekazanie wyników do odpowiedniej komórki kadrowej lub operacyjnej.

Przykłady praktycznego zastosowania

• Rekrutacja specjalisty ds. cyberwywiadu – badanie ujawniło niezgodności w deklaracjach dotyczących wcześniejszych miejsc pracy kandydata i jego kontaktów zagranicznych.
• Kontrola oficerów prowadzących w terenie – wariograf pomógł zidentyfikować przypadek nieautoryzowanego ujawnienia informacji partnerowi prywatnemu.
• Ocena informatora – test GKT potwierdził, że źródło posiada faktyczną wiedzę o szczegółach operacji, które miały miejsce w kraju trzecim.

Znaczenie wariografu w AW

Wariograf jest w AW elementem systemu wielopoziomowej ochrony kontrwywiadowczej. Pozwala minimalizować ryzyko działań obcych służb, zapewnia lojalność i rzetelność personelu oraz podnosi skuteczność operacji zagranicznych. W połączeniu z analizą danych, obserwacją oraz innymi metodami wywiadowczymi, stanowi ważny filar bezpieczeństwa zewnętrznego Polski.